Atıksız Yaşam: Nasıl (5)-Ayrıştır ve Dönüştür(2) – Kompost

Atıksız Yaşam: Nasıl serisinin ilk yazısında genel hatlarıyla izlememiz gereken süreçten bahsetmiştim, ikinci yazısında sadeleşmeyi ele almış, üçüncü yazıda ise yeniden kullanma üzerinde durmuştum. Dördüncü yazıda ayrıştırma ve dönüştürmeyi ambalaj atıkları üzerinden konuştuk. Bu yazıda ise organik atıkların kompostlanmasını yani toprağa dönüşmesini konuşacağız.

Kompost kısaca organik atıkların kontrollü bir ortamda çürütülerek gübre benzeri bir madde olan humusa dönüştürülmesi demektir. Aslında doğa bunu kendi kendine yapar. Toprağa düşen yapraklar, meyveler zamanla çürür ve toprağa dönüşür. Bu süreci evlerimizde ve bahçelerimizde kontrollü biçimde tekrarladığımızda kompost yapmış oluruz.

Kompostun pek çok faydası var. Öncelikle toprakta boşluklar oluşturur. Bu boşluklar köklerin havalanmasına ve büyüyecek yer bulmasına, toprağın su tutmasına, böcek ve mikroorganizmaların yaşayabileceği alanlara sahip olması anlamına gelir. suni-fenni gübrelerin aksine kompost bitkiyi aniden fosfor-azot gibi “besinlere” boğmaz, bitki ihtiyacı kadarını alır komposttan. Dolayısıyla kompost, toprağın sağlığını iyileştirir, pH derecesini düzenler ve onu “toz toprak” olmaktan öteye götürür. Kompost bireysel olarak yapıldığında ve balkon bahçeciliği gibi pratiklerle birleştirildiğinde bireysel tasarrufu, toplumsal ölçekte yapılıp tarımla birleştirildiğinde toplumsal tasarrufu sağlar.

Yaygın olarak tercih edilen 4 kompost çeşidi vardır. Bunların ikisi, sıcak ve soğuk kompostlar, daha çok dış mekanda yapılırken, kalan ikisi, solucan ve bokashi kompostları, daha çok kapalı mekanda yapılmaktadır. Sıcak ve soğuk kompostta, kompostun artık suyu toprağa ulaşacağı için bahçeye daha uygundur. Soğuk kompost bazen toprağa kazılarak da yapılabilir. Sıcak kompost için ise 1 metreküplük bir hacme ihtiyaç vardır en az. sıcak kompost için pek çok farklı modelde varil benzeri kaplar olabilir ama şart değildir. Soğuk ve sıcak kompostun ortak yanı ikisinde de karbon azot oranının korunması gerektiğidir. Bu da kahverengi ve yeşil atıklar ile sağlanır. Sıcak kompost doğru uygulandığı takdirde 21-24 gün içinde hazır olur, tek seferde kurulur, arada karıştırılması gerekir. Soğuk komposta sürekli atık eklemek mümkündür, 2 sene gibi uzun sürelerde kompost hazır olur. arada karıştırmak iyi olsa da şart değildir. Asitli şeyler ve hayvansal atıkların atılması pek tercih edilmez.

Solucan kompostunda kırmızı Kaliforniya solucanlarından yardım alırız. Aynı kedi-kuş beslemek gibi evde solucan besleriz aslında. solucan kompostu için hazırlanabilecek birkaç katlı kutuların içinde yaşayan solucanlara günlük artıklarınızı vererek onların altın değerindeki dışkılarını solucan komopstu olarak kullanabilirsiniz. Solucanların sindirimi hassas olduğu için asitli ve hayvansal atıklar atılmaz. güneşten ve suda boğulmalarından korumak gereklidir. ama bence en zahmetsiz kompost şekli solucan kompostudur.

Bokashi kompostu ise aslında organik atıkların tuzsuz turşusunu kurmak gibi düşünülebilir çünkü atıkların fermente olmasını sağlarız. içine bozuk gıdalar haricinde her türlü atık atılabilir. laktoserum ya da laktoserum emdirilmiş buğday kepeği ile kompost sisteminin içine yararlı bakteriler ekleriz. Diğer kompostlardan farklı olarak bu kompostta hava almama önemlidir. Böylece ortamda anaerobik yararlı bakterilerin artması sağlanır. genelde bir kova 15 günde dolar. Dolan kova 15 gün bekler, sonra toprağa gömülür ve toprakta asidini bırakmak için 15 gün bekletilir. Sonra üstüne ekim dikim yapılabilir. 15 gün boyunca atık biriktirmemek için 2 kova olması daha sağlıklı olacaktır. günlük olarak altından su almak gerekir. Bu suyu aynı gün içinde, bekletmeden bitki besini olarak kullanabilirsiniz, ya da lavabo açıcı olarak da tercih edilebilir. Bokashi soğuk ve sıcak komposttan koku yapmama özelliği ile de ayrılır.

Ben kompost atıklarımı bahçesi olan bir arkadaşıma veriyorum. Daha öncesinde ise apartman bahçemize gömüyordum. apartman yöneticiniz ya da muhtarınızla konuşarak nereye gömebileceğiniz belirleyebilirsiniz. Hatta belediyeye kompost yaptığınızı, bu kompostu alabileceklerini de iletebilirsiniz.

Kompost yapımı en zor atıksız yaşam hareketi gibi gözükse de bir kere başlayınca (ben bokashi yapıyorum) sonra düzeni oturur ve iş olmaktan çıkar. Dolayısıyla gözünüzde lütfen büyütmeyin. Kompost konusunda daha detaylı bilgiye Rebbecca Louie’nin Şehirde Kompost kitabından ulaşabilirsiniz.

Serinin bir sonraki ve son yazısı “Sorumluluk Al” olacak. O zamana kadar kendinize iyi bakın! atıklarınızı ayrıştırıp dönüştürmeyi ihmal etmeyin!