Merhaba sevgili Atıksız Minimalist dostları!
Her Temmuz’da içimde hem yaz güneşini, hem de “yine geldik o meşhur meydan okumaya” coşkusunu hissediyorum. Evet, söz konusu olan Plastiksiz Temmuz (Plastic Free July). Bu yıl “bir tık daha cesur, bir tık daha araştırmacı” bir yaklaşımla öğrendiklerimi sizinle paylaşmak istedim. Kahvenizi kapın, gelelim plastikle imtihanımıza…
Plastiksiz Temmuz nedir, nereye koşuyor?
- 2011’de Avustralya’da başlayıp bugün 190’dan fazla ülkeye yayılan bu kampanya geçen yıl 174 milyon katılımcıya ulaştı — dünyanın en büyük atık azaltma hareketi! (plasticfreefoundation.net)
- 2023’te kampanyaya dâhil olanlar 240 bin ton tek kullanımlık plastikten kaçınarak çöpe gitmesini engelledi. Dile kolay: 16 bin İstanbul kedisini plastikten kurtarmış gibi! (plasticfreefoundation.net)
“Benim azaltmam neye yarar?” sorusunu böylece silebiliriz. Harekete geçen milyonlar var; sen de o çarkın önemli bir dişlisi olabilirsin.
Plastik dalgası: Dünyada ve Türkiye’de manzara
| Gösterge | Dünya | Türkiye |
|---|---|---|
| Yıllık plastik üretimi | 460 milyon ton (iucn.org) | – |
| Yıllık plastik atık | 220 milyon ton (2024 öngörüsü) (SAFE – Safe Food Advocacy Europe) | 5,6 milyon ton (Deutsche Welle) |
| Kişi başı plastik atık | ~28 kg (SAFE – Safe Food Advocacy Europe) | 65-75 kg (Deutsche Welle, Üsküdar Üniversitesi) |
| AB-den ithal edilen plastik atık (2023) | – | 456 bin ton (günde 125 çöp kamyonu!) (Turkish Minute) |
Tablo tatsız ama gerçek. Plastik üretimi nüfus artışından 25 kat hızlı büyürken (Deutsche Welle), Türkiye hâlâ Avrupa’nın “plastik çöp deposu” olmaya devam ediyor. Bu yüzden “Bu iş benden büyük” demek yerine, Türkiye’de farkındalık yaratmak ayrı bir anlam kazanıyor.
Mikroplastikler: Görmedik, duymadık, yutuyoruz
Plastik poşetlerden kurtulsak bile gözle göremediğimiz parçacıklar peşimizi bırakmıyor:
- 2024 tarihli bir araştırma, kalp hastalarında kanda mikroplastik bulunanların inme veya kalp krizi riskini iki kat artırdığını gösterdi. (EWG)
- “Bari cam şişe kullanayım” diyenlere kötü haber: Cam şişelerdeki plastik kapak boyaları, içeceğe plastik şişeden 50 kat fazla mikroparça sızdırabiliyor. (Food & Wine)
Kısacası “plastikten kaçınmak” sadece deniz kaplumbağalarını değil, doğrudan bedenimizi de korumak anlamına geliyor.
Türkiye’de politika cephesi: Ücretli poşetten Depozito Yönetim Sistemi’ne
- Poşet Ücreti (2019-): Kişi başı poşet tüketimi %75 azaldı, ama hâlâ yıllık 150+ poşet kullanıyoruz.
- Tek-kullanımlık plastik yasağı: AB standartlarına uyum için taslak hazır; yürürlük tarihi henüz net değil ama “pipet, çatal, tabak” gibi ürünlerin 2027’ye kadar kademeli kaldırılması planlanıyor. (Wefood)
- Depozito Yönetim Sistemi (DYS): 2025 sonunda 81 ilde devrede. Hedef: Yılda 25 milyar içecek ambalajını geri toplamak, ekonomiye 500 milyon € kazandırmak. (Anadolu Ajansı, yesilhaber.net)
Yani sistemsel değişimler yolda; bireysel seçimlerimizle bu süreci hızlandırabiliriz.
Benim Plastiksiz Temmuz rotam: Denenmiş & işe yarayan tüyolar
“Mükemmel olma, ilerleme göster” mottosuyla gidiyorum. Sana da ilham olur belki.
Mutfak (Evin Kalbi)
- Streç film → balmumu kumaş: Salatayı aynı tazelikte saklıyor, elde yıka tekrar kullan.
- Plastik saklama kabı → cam kavanoz + silikon kapak: Mikroplastik riskini azalt.
- Sıvı sabun şişesi → katı zeytinyağlı sabun: Hem ambalajsız hem de yerli üreticiyi destekliyor.
Dışarı Çıkarken
- Çantamda: Katlanır file, paslanmaz matara, bambu çatal-kaşık, minik termos.
- Kahve dükkanına tekrar kullanılabilir kupa götürdüğümde çoğu yerde %10 indirim alıyorum (deneyin!)
- “Ya unuttum” krizine karşı arabada bir adet yedek bez çanta bulunduruyorum.
Banyo & Kişisel Bakım
- Duş jeli yerine sabun barı + lif kese.
- Tek kullanımlık kozmetik pamuğu yerine yeniden yıkanabilir makyaj pedleri.
- Jiletini değiştir: Paslanmaz çelik “safety razor” setiyle hem plastik atık azalıyor hem de uzun vadede daha ekonomik.
İş Yerinde & Yolda
- Plastik karıştırıcı yerine tahta karıştırıcı talep ediyorum (ya da kaşığımı yıkayıp kullanıyorum).
- Toplantılara 0,5 L pet şişe yerine kendi termosumla giriyorum; sipariş edecekseniz cam damacanadan doldurun.
- Kırtasiyede plastik klasör yerine geri dönüştürülmüş karton klasör alıyorum, üzerine doğal kauçuk bant. Ya da komple dijital seçenekler kullanıyorum.
Ev Arkadaşları (Kedisever Bonus)
- Mama kaplarını paslanmaz kaselerle değiştirdim; plastik mama ölçeklerinin yerine cam shot bardak 🙂
- Kedi kumunu büyük plastik poşette almak yerine karton kutulu pelet kum tercih ediyorum.
İleri seviye: Kendi temizlik ürününü yap, topluluğa katıl
- Do-it-yourself (DIY) temizleyici: 1 L sirkeli su + 2 kaşık karbonat + 5 damla çay ağacı yağı.
- Yerel paketsiz market/kooperatif ağlarını haritada işaretleyen “Paketsiz Yaşam” uygulamasına bir göz at; Ankara ve İstanbul’da hızla büyüyor.
Mükemmeliyet tuzağına düşme!
Bir anlık “of ne çok plastik var, ne yaparsam yapayım yetmeyecek” hissi geliyor mu? Bana da geliyor. O an şu rakamı hatırlıyorum:
Dünyada plastik tüketiminde kişi başı ortalama 28 kg; Türkiye’de 70 kg sınırındayız. Eğer sen yılda sadece 10 kg azaltırsan, ülke genelinde 85 milyon kişiyle çarp, devasa bir rakam çıkıyor.
Küçük ama sürekli adımlar “limit aşım günü”nü geriye itebilir.
Son söz & çağrı
Bu Temmuz bir meydan okuma daha açıyorum kendime: “Çöpe gidecek tek kullanımlık plastik sayısını günlük 0-2 parça aralığına indirmek.” Takvimim, alışveriş listem, “unuttum” kriz planım hazır.
👉 Sen de kendi mini hedefini yorumlara yaz, birbirimize ilham olalım. Deneyimlerini IG story’de etiketlersen paylaşırım.
Unutma; atıksız yaşam bir varış noktası değil, bol virajlı ama manzarası muhteşem bir yolculuk. Beraber daha az plastik, daha çok umut!
Sevgiyle,
Ceren – @atiksizminimalist
Kaynaklar
Plastic Free Foundation. (2024). Impact 2024. Plastic Free Foundation. Retrieved July 13, 2025, from https://plasticfreefoundation.net/our-impact/impact-2024/
Plastic Free Foundation. (2023). Plastic Free July: Impact report 2023 (PDF). Plastic Free Foundation. Retrieved July 13, 2025, from https://www.plasticfreejuly.org/wp-content/uploads/2023/11/PFJ1562-Impact-Report-2023-digital.pdf
Corliss, J. (2024, June 1). Microplastics in arteries linked to heart disease risk. Harvard Health Publishing. Retrieved July 13, 2025, from https://www.health.harvard.edu/heart-health/microplastics-in-arteries-linked-to-heart-disease-risk
Leasca, S. (2025, July 7). Glass bottles may leak up to 50 times more microplastics, scientists say. Food & Wine. Retrieved July 13, 2025, from https://www.foodandwine.com/glass-vs-plastic-bottle-microplastic-content-11764993
Ritchie, H., Samborska, V., & Roser, M. (2023). Plastic pollution. Our World in Data. Retrieved July 13, 2025, from https://ourworldindata.org/plastic-pollution
Safe Food Advocacy Europe. (2024, September 5). Plastic Overshoot Day 2024: Global waste crisis surpasses management capacity. https://www.safefoodadvocacy.eu/plastic-overshoot-day-2024-global-waste-crisis-surpasses-management-capacity/
Özbiçen, N. (2025, July 8). Turkey remains Europe’s top destination for plastic waste for five years straight. Bianet. Retrieved July 13, 2025, from https://bianet.org/haber/turkey-remains-europe-s-top-destination-for-plastic-waste-for-five-years-straight-309247
Hürriyet Daily News. (2022, April 7). Nearly 5.6 mln tons of plastic waste produced in Turkey last year. Retrieved July 13, 2025, from https://www.hurriyetdailynews.com/nearly-5-6-mln-tons-of-plastic-waste-produced-in-turkey-last-year-172776
Saytek. (2024, December 26). Türkiye’de depozito iade sistemi 2025’te başlıyor. Retrieved July 13, 2025, from https://saytek.tr/haberler/turkiye-de-depozito-iade-sistemi-2025-te-basliyor
Atıksız Minimalist Blog 